De Bouw

DE BOUW VAN DE FARAOBOOT SOBEK

 

Sobek is genoemd naar de oude Egyptische Krokodillen Riviergod (heer van de Fajoem). Er werden aan krokodillen voorspellende krachten toegeschreven, omdat zij hun eieren net boven het niveau van de Nijloverstroming legden.

 

Korte geschiedenis van het ontstaan van de Sobek

Na een reis langs de grote monumenten van Egypte en in het speciaal wat er op het gebied van scheepvaart bewaard gebleven is(zoals modellen, schilderingen en compleet opgegraven schepen) ben ik begonnen een halfmodel te maken van een oud-egyptische boot.

 

Geen replica maar een evenbeeld

Daarna kwam de afweging of ik een volledige replica van een circa 4000 jaar oud schip ging maken, of dat er een aantal concessies aan de moderne tijd gedaan zouden worden. Het doel wat voorop stond was een boot te bouwen die met 2 mensen te zeilen was en als jacht gebruikt kon gaan worden.

De volledige replica viel af omdat de oude Egyptenaren hun schepen met pennen en touwen in elkaar zetten en voor het roeien en zeilen beschikten over een grote bemanning. Graag had ik een replica voor in een museum o.i.d. gebouwd, maar ik vond het ook belangrijk dat er met het schip te varen was. Ook op financieel gebied was een volledige replica niet haalbaar. Besloten werd dus een zo goed mogelijk gelijkend evenbeeld te bouwen waarin 'verstopte' aanpassingen gedaan werden zoals bv. een motor en r.v.s. als bevestigingsmiddel. Wel werd besloten om geen concessies te doen aan de traditionele bouwwijze en bijv. geen epoxie's of verlijmde houtdelen toe te passen.

Daar het schip in Nederland zou gaan varen en het klimaat hier totaal anders is dan in Egypte, moest er wel gebruik worden gemaakt van moderne kitten, lijmen en lakken om het schip beter te conserveren.

Ook moest het schip verkleind worden tot maximaal 8 meter lengte i.vm. de beschikbare werkplaats waar het schip opgebouwd zou worden. Over de bouw zou 2 jaar gedaan worden, daar ik het schip naast mijn normale werkzaamheden moest bouwen.

 

Inspiratie

De boeken "De Ra expedities" van Thor Heyerdahl en  de prachtige uitgewerkte boeken van de Zweed Björn Landström (waaronder Die Schiffe der Pharaonen) waren een zeer grote inspiratiebron. Uiteraard raakte ik ook geinspireerd door de schoonheid van de Egyptische kunst en gebruiksvoorwerpen alsmede de nog bestaande grafscheepjes en Oudegyptische boten in musea die ik aldaar bestudeerd heb. 

 

Het model

Na bestudering van schilderingen en grafscheepjes en bv. de bewaard gebleven Cheopsboot, begon ik met het maken van een halfmodel. Naar aanleiding hiervan kon een ruwe bouwtekening en een spantenplan gemaakt worden.

Om een goed varend schip wat technisch klopt te kunnen maken ben ik met mijn ruwe schetsen naar scheepsingenieur Martijn van Schaik gegaan die mijn concept doorrekende en een goed gedetailleerde bouwtekening en de benodigde bouwmallen leverde. Hierna de materialen aangeschaft worden en kon ik beginnen met het bouwen.

 

Gebruikte bouwmaterialen

Volgens oude beschrijvingen voerden de oude Egyptenaren al hun scheepshout in uit Libanon (Libanees Ceder). In deze tijd is daar praktisch niet aan te komen. Als alternatief werd daarom Western Red Ceder genomen. Dit is een hele lichte, vrij zacht houtsoort, die zeer goed bestand is tegen weersinvloeden. De plaatsen waar het schip het meest aan slijtage onderhevig is zoals o.a. het vlak (de bodem), stootranden, lijfhouten van dek en kajuit werden in hardere houtsoorten Mahonie en Eiken uitgevoerd. Voor de spanten (inhouten) werden kromgegroeide stukken eiken gekozen omdat dat in Nederland vrij makkelijk te verkrijgen is. Voor de wrangen (verbinding tussen huid en bodem) werd Iroko (hardhout) gebruikt, simpelweg omdat ik daar nog een partijtje van had liggen. Essen (ook een vrij taaie harde houtsoort) werd ondermeer gebruikt voor de gaffels van de stuurriemen en de helmstokken.

 

Verbindingen

Origineel zaten de oude Egyptische vaartuigen met een ingenieus stelsel van houten pennen en touwsjorringen in elkaar. Het liefst had ik dit ook toegepast maar dit zou te tijdrovend zijn geweest. Immers al deze sleuven moeten met de hand uitgekapt worden en een groep Egyptische scheepsbouwers  had ik niet tot mijn beschikking. Gekozen werd dus voor met houten pennetjes afgepropte r.v.s. schroeven daar dit het beeld het meest benaderde. Vooropgesteld werd wel dat er geen stukje metaal zichtbaar mocht zijn om het schip zo authentiek mogelijk te laten ogen.

 

Andere moderne aanpassingen

De oude Egyptenaren kenden wel technieken als breeuwen en pekken om de rompen waterdicht te krijgen, echter door het zonnige klimaat bestonden de dekken van de schepen uit gedeeltes losse planken zonder breeuw- of peknaad. Daar mijn schip in het Nederlandse regenachtige klimaat zal gaan varen, heb ik besloten het schip wel geheel te breeuwen het maar wel gebruik te maken van moderne kit om het dek waterdicht te krijgen. Normaal gebruikt men zwarte kit voor deknaden, ik koos voor bruin om dit zo min op te laten vallen.

Als andere concessie heb ik besloten om een motor in te bouwen, echter wel zo veel mogelijk uit het zicht om het traditionele karakter van het schip geen geweld aan te doen. 

Ook zijn er geen traditionele verfsoorten gebruikt om het onderhoud enigszins beheersbaar te houden. Wel zijn alle kleuren zoveel mogelijk afgeleid van de originele schilderingen en tekeningen.

 

De kiel

Egyptische schepen waren origineel dwars getuigd en konden dan ook alleen maar hooguit halve wind varen. Op de Nijl staat overwegend een noordelijke wind, dit gaf de oude Egyptenaren de mogelijkheid om tegenstrooms met windmee te zeilen en met de stroom mee werd overwegend geroeid. De schepen hadden hooguit een paar rechtopstaande roeispanen om het afdrijven enigszins te beperken.

 

Ik besloot met mijn replica de zeileigenschappen zodanig te verbeteren dat ik ook aan de wind kon zeilen. Hiervoor moest ik twee concessies doen nl. het schip uitrusten met een latijnzeil i.p.v. dwars getuigd en een kiel aanbrengen, zoals ook gebruikt bij de hedendaagse zeilschepen op de Nijl.

 

Het latijnzeil is door de Arabieren in Egypte geïntroduceerd. De felluca is een logisch vervolg op de schepen van de farao's.  Alle felluca's die nu nog op de Nijl zeilen zijn uitgerust met een latijnzeil en een ophaalbaar midzwaard en kunnen dus ook aan de wind varen.

 

Technische gegevens

Lengte: 8 meter

Breedte: 2 meter

Gewicht: ca. 1500 kg.

Gebruikte houtsoorten: grotendeels Western Red Ceder, tevens mahonie, eiken, iroko

en essen .

Spanten: kromgegroeid eiken

Getuigd met een latijnzeil met voorover hellende mast.

Besturing geschiedt d.m.v. 2 grote stuurriemen.

Floris Barends Scheepstimmerwerken

Bjorn Landstrom

Uit “die shiffe der faraonen”

Bjorn Landstrom  & Thor Heyerdahl

Modelboot van Tutanchamun